Wat kan het Nederlandse onderwijs van de Dalai Lama leren?

I don’t know.

I don’t know,” is het antwoord van de Dalai Lama aan een meisje dat hem vraagt wat de wereld verwacht van de jeugd. “Think more,” voegt hij eraan toe. Hij zal het later nog een paar maal zeggen.

Dit schijnbaar banale antwoord is een van de gedachten die ik meeneem van het bezoek van de Dalai Lama.

De afgelopen dagen was de Dalai Lama in Nederland en maandag 12 mei was hij de hoofdgast op het onderwijssymposium in Rotterdam, “Education of the Heart“. Het symposium draaide om de waarden ‘Wholeness‘, ‘Relationship‘ en ‘Responsibility‘ als uitgangspunten voor onderwijs in deze tijd. Het gaat in het onderwijs om meer dan alleen meetbare waarden. Je kunt zelfs stellen dat wat werkelijk belangrijk is, niet meetbaar is.

In zijn verslag van het symposium schreef Jeroen Goes hier over de moed, het vertrouwen en het doorzettingsvermogen die scholen (en iedere docent voor zich) nodig hebben om deze waarden in praktijk te brengen. Juist in moeilijke tijden en tegen de druk van buiten om beter te presteren. In zijn eerste stuk over het symposium schreef Jeroen dat het vooral de aanwezige kinderen waren die maar weinig woorden, of alleen muziek, nodig hadden om die waarden uit te drukken.

Uit de veelheid van die dag wil ik een boodschap halen die mij diep raakte.

I don’t know

Waarom is dit simpele en op het oog domme antwoord zo’n belangrijke boodschap voor het onderwijs?
Wij leraren zijn snel geneigd een uitgebreid antwoord te geven op een vraag van een leerling. Leerlingen verwachten van ons antwoorden, maar je kunt je afvragen of dat altijd een goed idee is.

Waarom is het vaak beter om te zeggen: ‘Ik weet het niet’?

In de eerste plaats weet ik niet alles en pretenderen dat ik wel alle antwoorden heb op vragen van mijn leerlingen, maakt me eerder zwakker dan sterker. Ze hebben snel door of ik hen afscheep met een half antwoord en zullen dan niet snel geneigd zijn om mij nog eens vragen te stellen over dingen die voor hen belangrijk zijn.

Als ik het niet weet, biedt ons dat de unieke mogelijkheid om samen op zoek te gaan naar een antwoord. Daar worden we allemaal wijzer van. Meestal ontdekken we dan dat een antwoord tot weer nieuwe vragen leidt, waardoor we nog meer kunnen leren. Het hoort tot de meest verrijkende en plezierige ervaringen die ik als docent heb.

Leerlingen willen graag weten wat het ‘goede antwoord’ is. Maar bestaat er wel zoiets als het ‘goede antwoord’? Ian Gilbert, een van de sprekers, deed met de deelnemers aan het symposium een paar denkoefeningen, die hij ‘Thunks‘ noemt. Hier een voorbeeld:

Wat is groter, A. de ziel van een pasgeboren baby of B. de ziel van een bejaarde?

Die vraag leidde tot levendige discussies in de zaal en het was niet verrassend dat de online stemming ongeveer 50-50 eindigde. Deze en andere vragen hebben niet één goed antwoord en zetten aan tot nadenken. Zie ook zijn website. Ook op andere terreinen dan dit soort levensvragen zou ik ‘Thunks‘ kunnen bedenken. Het kan ook mijn lessen in een ‘hard’ vak als natuurkunde verrijken.

Think more

Een antwoord kan het einde zijn van een denkproces. Niet voor niets zei de Dalai Lama: “Think more.” Citotoetsen en eindexamens, hoe belangrijk ook, zijn vaak weinig meer dan testen van aangeleerde truuks. De kwaliteit van het denkproces of de creativiteit beoordelen is veel moeilijker en in elk geval niet op deze manier meetbaar. Als wij vinden dat kritisch denken en creativiteit tot de leerdoelen van ons onderwijs horen, moeten we consequent zijn en daarvoor ook ruimte maken in onze lessen. Toetsen en examens (en de training ervoor) mogen die dan niet in de weg staan.

Think more” betekent ook: zoek je eigen weg, maak je niet afhankelijk van je leraar, stel je eigen vragen. Dat is wat leerlingen onafhankelijk maakt, hen leert nadenken, autonoom maakt. Het is bekend dat autonomie voor leerlingen de sleutel is tot motivatie. Hoe meer autonomie leerlingen hebben in mijn lessen, hoe meer ze gemotiveerd zijn om te leren.

Geen antwoord geven op vragen van leerlingen maakt dat niet ik als leraar hard moet werken, maar mijn leerlingen. Zie het boek van Smith en Gilbert, The Lazy Teacher’s Handbook. Mijn leerlingen vinden dat niet altijd leuk, maar uiteindelijk leren ze daar meer van dan wanneer ik alles voorkauw.

Als zelfs iemand als de Dalai Lama, die zijn hele leven heeft gestudeerd en nagedacht, kan zeggen: ‘I don’t know,’ moet ik dat ook durven. Durven toegeven dat ik niet alle antwoorden weet, erkennen dat niet alle vragen maar een antwoord hebben en vertrouwen hebben in de mogelijkheden van mijn leerlingen om over vragen na te denken.

Dat is de les van de Dalai Lama aan mij.

__________________________________________

Verder lezen

The Dalai Lama Center for Peace and Education: Educate the Heart

Ian Gilbert is co-auteur van ‘The Lazy Teacher’s Handbook: How your students learn more when you teach less,’ een boek dat ik iedere docent aanbeveel. Link.

Over leerlingen leren (of stimuleren) vragen te stellen:
The Right Question Institute, waar ook veel lesmateriaal te vinden is en informatie over het boek:
Dan Rothstein & Luz Santana, 2011. Make Just One Change: Teach Students to Ask Their Own Questions. Harvard Education Press, 184 pp.

Over autonomie en motivatie schreef ik voor het Blogcollectief Onderzoek Onderwijs:
Motivatie is ons werk
Geef leerlingen autonomie
En over creativiteit:
Welke rol speelt creativiteit in de les?

___________
Deze post verscheen eerder op de website van hetkind.

Over Dick van der Wateren

Sinds voorjaar 2017 heb ik een filosofische praktijk, De Verwondering, in Amsterdam. Daar heb ik gesprekken met volwassenen zowel als jongeren. Ik sta voor de klas op het Eerste Christelijk Lyceum in Haarlem en begeleid dagelijks talentvolle en begaafde leerlingen die meer uitdaging nodig hebben, of coach leerlingen die een probleem hebben waar we samen een oplossing voor vinden. Ik heb een jarenlange ervaring als aardwetenschapper (o.a. in Antarctica en Afrika) en wetenschapsvoorlichter. Werken met jongeren is mijn passie. Voor mij zijn tieners zo'n beetje de leukste mensen. Ze hebben een enorme levenslust, zijn creatief, hebben originele ideeën - soms op het bizarre af - en kunnen zich nog alle kanten op ontwikkelen. Ik beschouw het als een voorrecht aan die ontwikkeling te kunnen bijdragen.

4 Reacties naar “Wat kan het Nederlandse onderwijs van de Dalai Lama leren?”

  1. Dag Dick, mooi en inspirerend verhaal. Dank!

  2. Ik vind het een prachtig blog, waarbij je wat mij betreft de kern raakt! Die overigens niet alleen richting kinderen geldt, maar ook voor volwassenen van toepassing is…

    Aanvullend: door het zelf niet te weten geef je de ander niet alleen de ruimte om zelf verder te ontwikkelen. Het verstrekt ook het zelfbeeld van de ander. Als je altijd op alles het antwoord hebt is de kans groot dat de ander concludeert dat ie zelf niet goed genoeg is…

  3. Fijn dat hij je geinsprieerd heeft. Of is het: dat hij je heeft aangezet om jezelf te inspireren. Of zelfs: dat hij je de ruimte heeft gelaten jezelf te inspireren Of: dat je in zijn aanwezigheid nog eens hebt gemerkt hoe geinspireeerd je eigenlijk bent…

    Weltrusten of fijne dag, al naar gelang, flip

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: