De kunst van lesgeven 7

Deel 1 van deze serie begon ik met:
“Sir Ken Robinson, de bekende Britse onderwijsvernieuwer, zegt het bij iedere gelegenheid: “Teaching is an art form.” Goede leraren weten wat hun leerlingen inspireert. Ze zijn deskundig in hun vakgebied. Ze zijn pedagoog. Ze hebben aandacht voor de individuele behoeften van hun leerlingen en passen hun lessen daarop aan. Ze hebben een groot repertoire aan manieren om hun leerlingen te motiveren. Ze zijn een voorbeeld en een rolmodel.”
Stap voor stap komen we in de buurt van het antwoord op de vraag, wat nu eigenlijk het doel van onderwijs is. Deze keer wil ik het over dromen hebben.

“Dreams are what make us who we are,” zegt Ken Robinson. Dromen horen tot de belangrijkste dingen die een mens met zich meedraagt. Ze geven richting aan ons leven en de energie om die richting in te slaan en vol te houden. In plaats van kinderen te ontmoedigen als ze op het eerste gezicht onrealistische dromen hebben, doen we er goed aan die dromen aan te moedigen.

Als een leerling van mij geen idee heeft wat ze later zal worden als ze groot is, vraag ik steevast naar haar dromen. “Waar droom je van als je denkt over hoe je leven er over tien jaar uit ziet? Wat voor mens ben je dan, wat voor rol speel je in de wereld?” Dan komt er bijna altijd wel iets waarover we verder kunnen praten. Soms zegt iemand “Ja, maar dat kan toch niet.” Ik heb een meisje in de klas dat astronaut wil worden. André Kuipers heeft er als klein jochie beslist van gedroomd ruimtevaarder te worden en raad eens wat hij geworden is. Als hij die droom niet had, was er nooit die dag gekomen dat hij Nederland voor het eerst vanaf 400 kilometer hoogte zou bekijken.

Volg je dromen

Ik raad mijn leerlingen aan hun dromen heel serieus te nemen. Wanneer je niet je dromen volgt, loop je het risico de rest van je leven in een baan te blijven hangen, waar je geen voldoening in vindt. Teveel mensen hebben te goed naar hun ouders geluisterd als die zeiden “Kies toch een beroep waarmee je je brood kunt verdienen.” Goed bedoeld, natuurlijk, maar precies het verkeerde advies. Hoeveel mensen kennen we niet, die hun dromen vergaten en jaar in jaar uit van negen tot vijf ongelukkig op hun werk zitten. “Ik was liever wat anders geworden, maar ja, er moet brood op de plank komen. Hypotheek, kinderen en andere verplichtingen.”

In deze tijd kun je niet meer garanderen dat iemand werk zal hebben als hij een bepaalde opleiding afmaakt – afgestudeerde academici moeten hun brood in de horeca of in winkels verdienen, of zitten werkeloos thuis. Maar bovendien gaan de ontwikkelingen zo snel dat over vijf jaar mensen hun geld verdienen met beroepen die nu nog niet bestaan en waarvoor dus ook geen opleiding is.

Als jongen van een jaar of tien droomde ik ervan ontdekkingsreiziger te worden. Ik wist al heel jong dat ik geologie zou studeren. In mijn vrije tijd las ik alles wat los en vast zat over verre volkeren, gesteenten, fossielen, gebergten, ontdekkingsreizigers en ik wist zeker dat ik ooit met indiaanse gidsen door de oerwouden van de Amazone zou trekken. Via allerlei omwegen zijn bijna al mijn dromen uitgekomen. Ik heb 25 jaar geologisch onderzoek gedaan en avonturen beleefd in Antarctica, Afrika en Europa, ik heb vulkanen gefilmd in de Andes en nog steeds doe ik af en toe onderzoek. Alleen in het Amazonegebied ben ik niet geweest. Wat ik nooit verwacht had is dat ik, net als mijn voorouders, voor de klas zou komen te staan en dat dat mijn laatste grote droom zou worden. Mijn dromen hebben mij door heel moeilijke tijden heen geholpen en voor verrassende wendingen in mijn leven gezorgd. Zonder dromen was ik niet geworden wie ik nu ben.

Dromen als bron van creativiteit

Op een wat prozaïscher niveau zijn dromen belangrijk als bron van creativiteit. Wie zich niet toestaat te dromen en fantaseren sluit die bron af. Wetenschap, maar eigenlijk ieder menselijke activiteit, vraagt om creativiteit bij het plossen van problemen en wie zich daarin heeft bekwaamd is ongetwijfeld succesvoller dan anderen, die minder creatief en fantasievol zijn.

Op 1 september dit jaar overleed in Amsterdam de zuidafrikaanse saxofonist Sean Bergin. Op 30 september werd in een bomvolle Zaal 100 een herdenkingsconcert gegeven door jazzgitariste Corrie van Binsbergen met heel veel muzikanten. De opbrengsten van dat concert gaan naar de nabestaanden. Sean is bepaald niet rijk gestorven, maar wat een leven had die man.
Hij speelde in talloze bands, organiseerde workshops en jamsessies en heeft tallozen geïnspireerd. Kijk hier naar een workshop van het leerorkest de Oktopedians met die gekke, grote Sean. Over de Kunst van Lesgeven gesproken.

Dromen en creativiteit

Zit je weer te dromen? zeggen we tegen een leerling die de aandacht niet bij de les heeft. Volgende keer misschien iets meer belangstelling voor wat er in dat hoofd om gaat.

Sir Ken Robinson eindigt zijn tweede TED talk in 2010 “Bring on the learning revolution!” met een gedicht van W.B. Yeats:

Had I the heavens’ embroidered cloths,
Enwrought with golden and silver light,
The blue and the dim and the dark cloths
Of night and light and the half light,
I would spread the cloths under your feet:
But I, being poor, have only my dreams;
I have spread my dreams under your feet;
Tread softly because you tread on my dreams.

Hier is de hele TED talk

Over Dick van der Wateren

Sinds voorjaar 2017 heb ik een filosofische praktijk, De Verwondering, in Amsterdam. Daar heb ik gesprekken met volwassenen zowel als jongeren. Ik sta voor de klas op het Eerste Christelijk Lyceum in Haarlem en begeleid dagelijks talentvolle en begaafde leerlingen die meer uitdaging nodig hebben, of coach leerlingen die een probleem hebben waar we samen een oplossing voor vinden. Ik heb een jarenlange ervaring als aardwetenschapper (o.a. in Antarctica en Afrika) en wetenschapsvoorlichter. Werken met jongeren is mijn passie. Voor mij zijn tieners zo'n beetje de leukste mensen. Ze hebben een enorme levenslust, zijn creatief, hebben originele ideeën - soms op het bizarre af - en kunnen zich nog alle kanten op ontwikkelen. Ik beschouw het als een voorrecht aan die ontwikkeling te kunnen bijdragen.

Eén reactie naar “De kunst van lesgeven 7”

  1. Leuke blog Dick! Je ideeën sluiten naadloos aan op de visie van Stichting Emergo e.d. Mijn blog staat op http://www.jarst.nl, ga morgen ook weer een nieuwe blog schrijven.

    Groet

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: