Standaardtesten in het onderwijs. Moet dat nou?

“Ik heb al tien citotoetsen gehad,” zegt Senna. Hij verdiept zich weer in zijn kipnuggets. Voor hem is het niets bijzonders.
We zijn met de familie uit eten in het restaurantje bij ons in de haven en het gesprek gaat over school. Het duurt even voor het bij mij aankomt. Mijn kleinzoon van zes heeft al ruim tien citotoetsen achter de rug.
In. Groep. 3!

Zijn broer Jesse van negen is de tel kwijt van alle citotoetsen die hij al achter de rug heeft. Elk jaar wel een paar. Je zou toch zeggen dat de juffen en meesters zo langzamerhand wel weten wat voor vlees ze in de kuip hebben. Maar nee, gooi er maar weer een toets tegenaan. Waarschijnlijk moeten ze wel, of ze willen of niet. Alle scholen doen het dus wij ook maar.

Mijn zoon vertelt over een jongetje van Jesse zijn leeftijd dat uit de citotoetsen als zwakbegaafd was gekomen. Niemand had tot dan toe iets bijzonders aan hem gemerkt, ook de leerkracht niet. Toch was het advies speciaal onderwijs en dan nog was de vraag of het wat zou worden. Gelukkig is zijn juf een nuchtere, ervaren docent. Haar advies aan de ouders was de testresultaten te negeren. “Er is niets mis met jullie Martijn. Hij scoorde wat laag op zijn cito. Maar daarom is hij nog niet zwakbegaafd.

Wat is hier aan de hand? Vanwaar die onweerstaanbare drang van onderwijsbestuurders, maar ook veel schoolleidingen, om kinderen steeds maar weer bloot te stellen aan standaardtesten zoals de citotoets? Ouders denken misschien dat dat wel ergens goed voor zal zijn. Meten is weten, immers? Maar wat meten die toetsen eigenlijk?

Wat toetsen de toetsen?

Ook op de middelbare school gooien we de kinderen dood met citotoetsen, rekentoetsen en taaltoetsen. Waarvoor? Een argument dat je wel hoort is dat we daarmee naar buiten duidelijkheid en transparantie scheppen. Bijvoorbeeld naar de ouders. Op de resultaten van die toetsen kunnen we worden afgerekend. Met andere woorden, de kwaliteit van ons onderwijs kunnen we meten met de resultaten van standaardtests? Dat zou natuurlijk mooi zijn, maar met alle respect, ik geloof daar niets van.
Alles wat die toetsen meten is wat een kind op een bepaald moment weet en kan en dan nog maar op een heel beperkt gebied. Ze testen reken- en taalvaardigheid en kennis op een paar terreinen. Allemaal heel belangrijk, tot uw dienst, maar ze testen niet de creativiteit, muzikaliteit, motorische begaafdheid, vaardigheid in het oplossen van problemen, sociale vaardigheden, reflectievermogen en ga nog maar even door. Toch ook allemaal belangrijke vaardigheden waarmee je het leven succesvol aan kunt.

Nog erger is dat die testen alleen maar laten zien wat je tot dan toe hebt geleerd – in het beste geval, want kinderen kunnen door faalangst of een stoornis laag scoren. Ze laten niet zien – en kunnen dat ook niet laten zien – welke mogelijkheden een kind heeft, wat zijn of haar talenten zijn, sterke en zwakke kanten. Dat zijn toch de dingen die je als ouder en als docent graag van een kind zou willen weten. Die toetsen kijken alleen maar achteruit, niet vooruit. Strikt genomen test je met die toetsen niet meer dan het vermogen van een kind om zo’n toets te maken, meerkeuzevragen in te vullen, stressbestendigeid.

De toetsresultaten geven ook geen aanwijzingen of een kind onderpresteert of niet. Ik zeg het er maar bij, omdat hierover een wijdverbreid misverstand bestaat. Als er iets duidelijk is in de omvangrijke literatuur over (hoog)begaafdheid, is dat je geen uitspraken kunt doen over onderpresteren van een leerling wanneer je geen idee hebt van zijn mogelijkheden in de eerste plaats. Het lijkt een waarheid als een koe, maar scholen schrikken nog wel eens terug voor de consequenties. Het betekent dat je leerlingen moet testen op intelligentiestructuur, motivatie en prestatie en dat kost geld en is een hoop gedoe. Bijkomend effect is wel dat je een schat aan gegevens krijgt over je leerlingen, waarmee leerkrachten, mentoren, teamleiders en het zorgteam hun voordeel mee kunnen doen.

Determineren

Wat mij betreft mogen we in het voortgezet onderwijs ook wat kalmer aan doen met proefwerken en overhoringen. Ja, maar we moeten toch determineren? hoor je dan. Misschien. Maar heb je daar echt al die proefwerken voor nodig? Voor mij is een toets een moment van feedback voor de leerling om vast te stellen of hij de stof voldoende beheerst. Als dat zo is kan hij verder. Zo niet, dan moet hij nog wat extra oefenen. Wie schiet er wat mee op als ik een leerling een drie geef voor natuurkunde en dan op de rapportvergadering zeg dat het wel nooit een vier zal worden? Misschien heeft ze wat extra aandacht nodig? Of zijn er belemmeringen waardoor ze niet optimaal functioneert in mijn les?

Ervaren docenten weten vaak al aan het begin van klas drie welk profiel een leerling wel of beter niet kan kiezen in de bovenbouw. Als je dat dan weet, dan ga je toch de rest van het jaar fijne lessen geven zonder gestress over proefwerken? Die heb je, als je je ogen en oren open houdt, niet nodig om te determineren.

In een andere blog, “In het voorgezet onderwijs moet elke toets herkansbaar zijn”, liet ik een leerling aan het woord. Die vroeg zich af waarom leerlingen zo lang al voor het eindexamen worden blootgesteld aan examenstress. Goede vraag. Vooral als je ziet hoe voor sommige vakken steeds weer een flink deel van de leerlingen zich ziek meldt voor een proefwerk.

Schaf standaardtoetsen af

In de VS en Canada gaan steeds meer stemmen op om standaardtoetsen af te schaffen. Daar was het in sommige staten dan ook ver doorgeschoten. Wie een wel heel kras voorbeeld wil lezen van waar al dat testen en scholen afrekenen op testresultaten toe kan leiden, leze de blog van Joe Bower. Daar wordt een school die uitsluitend kinderen met ernstige gedrags- en leerproblemen (o.a. tienermoeders) opneemt, afgerekend op de lage testscores. Bower spreekt van misbruik van data en zegt: “If all you know about a school or student is their standardized test scores, then you don’t know very much.” Enfin, lees zelf maar.
Laten we in Nederland en België het tij van de standaardtests keren.

Deze post verscheen ook in de groepsblog Onderzoek Onderwijs

Over Dick van der Wateren

Sinds voorjaar 2017 heb ik een filosofische praktijk, De Verwondering, in Amsterdam. Daar heb ik gesprekken met volwassenen zowel als jongeren. Ik sta voor de klas op het Eerste Christelijk Lyceum in Haarlem en begeleid dagelijks talentvolle en begaafde leerlingen die meer uitdaging nodig hebben, of coach leerlingen die een probleem hebben waar we samen een oplossing voor vinden. Ik heb een jarenlange ervaring als aardwetenschapper (o.a. in Antarctica en Afrika) en wetenschapsvoorlichter. Werken met jongeren is mijn passie. Voor mij zijn tieners zo'n beetje de leukste mensen. Ze hebben een enorme levenslust, zijn creatief, hebben originele ideeën - soms op het bizarre af - en kunnen zich nog alle kanten op ontwikkelen. Ik beschouw het als een voorrecht aan die ontwikkeling te kunnen bijdragen.

4 Reacties naar “Standaardtesten in het onderwijs. Moet dat nou?”

  1. Ha die Dick. Wat heb je weer een fijn, helder geschreven, goed leesbaar stuk geschreven. Voor deze toets krijg jij van mij een ruime voldoende 🙂 ! En ik ben het zo eens met je betoog. Bravo!

Trackbacks/Pingbacks

  1. Het Alternatief. Begin van een nieuwe tijd in het onderwijs? | Dick van der Wateren's Blog - 03/10/2013

    […] Maar René en Jelmer dachten dat ik wat zinnigs over testen zou kunnen meedelen, nadat ik daar op deze blog iets had geschreven. En die twee jongens kun je moeilijk wat […]

  2. Wat gaat er mis met onze kleuterwetenschappers op school? En wat doen we eraan? « Blogcollectief Onderzoek Onderwijs - 09/11/2012

    […] capaciteiten van onze leerlingen en creativiteit maakt daar weer geen deel van uit. Ik heb elders al eens gezegd dat Citotoetsen, maar ook onze eigen toetsen, een beperkt beeld geven van de […]

  3. Standaardtesten in het onderwijs. Moet dat nou? | iCt, iPads en hoe word ik een ie-leraar? | Scoop.it - 20/08/2012

    […] “Ik heb al tien citotoetsen gehad,” zegt Senna. Hij verdiept zich weer in zijn kipnuggets. Voor hem is het niets bijzonders. We zijn met de familie uit eten in het restaurantje bij ons …  […]

Geef een reactie of deel je eigen ervaringen.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: